دبیر انجمن نگارخانهداران تهران: هنر فقط تزئین نیست، بخشی از زیرساخت روانی جامعه در بحران است
حسین محسنی، دبیر انجمن و عضو هیئت مدیره انجمن نگارخانهداران تهران، با انتقاد از نگاهی که هنر را در زمان بحران کالایی فانتزی و لوکس میبیند، هشدار داد که اختلال در ارتباطات بینالمللی و ناپایداری اینترنت، زنجیره تأمین اقتصاد هنر را از کار میاندازد و خطر حذف ایران از بازار هنر منطقه را جدیتر از همیشه کرده است.
اقتصاد هنر در جنگ تحمیلی؛ از انجماد سرمایه تا فلج خلاقیت
وقوع جنگ تحمیلی علیه ایران، بیش از آنکه صدای انفجار در دوردست باشد، لرزهای است که به ستونهای ظریف «اقتصاد خلاق» برخورد میکند. نخستین پیامد اقتصادی جنگ، «انجماد سرمایه» است. در شرایط بیثباتی، خریداران و مجموعهداران هنر که معمولاً به دنبال محیطی امن برای سرمایهگذاری هستند، به لاک دفاعی فرو میروند و نقدینگی از بازارهای کیفی مانند هنر به سمت بازارهای اضطراری مانند طلا و ارز کوچ میکند.
گالریهای پیشرو نیز حیاتشان به حضور در آرتفرهای جهانی و تبادل آثار وابسته است. با بروز شرایط جنگی، هزینههای بیمه حملونقل آثار هنری به دلیل ریسکهای امنیتی سرسامآور میشود و بسیاری از شرکتهای حملونقل بینالمللی سرویسهای خود را تعلیق میکنند. در فضای جنگ، هنرمندان نیز دچار نوعی «فلج خلاقیت» یا «فرسایش روانی» میشوند و کاهش تولید آثار باکیفیت، دست گالریدار را برای چیدمان تقویم نمایشگاهی خالی میکند.
پارادوکس گالریها در زمان جنگ؛ بیاعتنایی به رنج عمومی یا حفظ حیات مدنی؟
در زمان جنگ، گالریها با یک پارادوکس مواجه میشوند: «آیا باز نگه داشتن گالری و نمایش هنر، نوعی بیتفاوتی به رنج عمومی است یا تلاشی برای حفظ حیات مدنی؟» این فشار اجتماعی میتواند باعث تعطیلی خودخواسته یا لغو نمایشگاهها شود. محسنی در پاسخ به این پرسش تأکید کرد: جامعه در دورههای بحران بیش از هر زمان دیگری به معنا، تصویر، امید و امکان بازسازی روانی نیاز دارد و هنر دقیقاً در همین نقطه نقشآفرینی میکند. هنر ضربهگیر فشارهای اجتماعی است، نه یک کالای لوکس و قابل حذف.
هنر معاصر ایران؛ تنها ظرفیت باقیمانده برای حضور بینالمللی و برندینگ ملی
محسنی تصریح کرد: برخلاف برخی تحلیلها، میل جامعه به هنر کاهش پیدا نکرده است، بلکه نوعی تشنگی فرهنگی در حال شکلگیری است. هنر معاصر ایران در سالهای اخیر یکی از معدود حوزههایی بوده که با وجود فشارهای اقتصادی، محدودیتهای بینالمللی و دشواریهای داخلی، توانسته جایگاه منطقهای و اعتبار حرفهای خود را حفظ کند. این موضوع نه تنها یک موفقیت فرهنگی، بلکه بخشی از ظرفیت برندینگ ملی ایران محسوب میشود.
وی گفت: بخش مهمی از آنچه امروز جهان از ایران میبیند، نه از مسیر تبلیغات رسمی، بلکه از طریق هنر، فرهنگ و ارتباطات حرفهای این حوزه منتقل میشود. هنرمندان، گالریها، موزهها، آرتفرها و پلتفرمهای آنلاین، هر یک بخشی از تصویر ایران را در سطح بینالمللی میسازند؛ تصویری انسانیتر، خلاقتر و واقعیتر از روایتهای رایج.
اینترنت بینالملل؛ رگ حیاتی اقتصاد هنر و تهدیدی برای حذف ایران از بازار منطقه
عضو هیئت مدیره انجمن نگارخانهداران تهران با توضیح اینکه اقتصاد هنر امروز محدود به فضای فیزیکی گالریها نیست، گفت: بخش مهمی از حیات حرفهای این اکوسیستم در بستر اینترنت جریان دارد؛ از فروش آثار و ارتباط با مجموعهداران گرفته تا حضور در آرتفرهای جهانی، نمایشگاههای آنلاین، مزایدهها، شبکهسازی حرفهای و حتی ورود ارز به کشور، همگی به زیرساخت ارتباطی وابستهاند.
وی هشدار داد: اختلال یا محدودیت در اینترنت بینالملل صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه میتواند بر اعتماد حرفهای، اقتصاد فرهنگ، صادرات هنر و تصویر بینالمللی ایران اثر بگذارد. بازار هنر بر پایه ارتباط، استمرار، اعتبار و دسترسی شکل میگیرد. وقتی ارتباطات ناپایدار میشوند، بخشی از اعتماد بازار و امکان همکاری بینالمللی تضعیف میشود و در نتیجه، خطر حذف ایران از بازار هنر منطقه بیش از پیش جدی میگردد.
اکوسیستم وسیع اقتصاد هنر؛ فراتر از هنرمند و گالری
محسنی در پایان تأکید کرد: این حوزه فقط به هنرمند و گالری محدود نمیشود، بلکه یک اکوسیستم وسیع است؛ از پلتفرمهای آنلاین و ناشران تخصصی گرفته تا مشاوران هنری، برگزارکنندگان آرتفرها، رسانههای تخصصی، مجموعهداران، شرکتهای حملونقل آثار، بیمه، چاپ و دهها کسبوکار وابسته دیگر. سرمایهگذاری روی فرهنگ در دورههای بحران نه تنها کاهش نمییابد، بلکه به عنوان بخشی از فرآیند بازسازی اجتماعی تقویت میشود. هنر در شرایط بحران، ضربهگیر فشارهای اجتماعی و ابزاری برای بازیابی تعادل روانی، حافظه جمعی و امید اجتماعی است.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.