تغییرات هورمونی بدن در بهار؛ از کاهش ملاتونین تا افزایش کورتیزول
با فرا رسیدن بهار و افزایش ساعات روشنایی روز، بدن انسان دستخوش تغییرات هورمونی گستردهای میشود. اما برخلاف تصور عمومی که بهار را فصل شادابی و انرژی میداند، گروهی از افراد در این فصل دچار بیخوابی، اضطراب و حتی افسردگی فصلی میشوند. متخصصان توضیح میدهند که چرا بعضیها در بهار حال بدتری پیدا میکنند و چگونه میتوان بدن را با این تغییرات هماهنگ کرد.
به گزارش بخش اخبار سلامت، بهار فقط یک تغییر آب و هوا نیست؛ این فصل برای بدن انسان معنای عمیقتری دارد. افزایش نور خورشید، تغییر دما و الگوی زندگی، سیستم هورمونی را وارد فاز «بازتنظیمی فصلی» میکند. این فرآیند طبیعی میتواند روی خواب، خلقوخو، اشتها، تمرکز و حتی روابط اجتماعی تأثیر بگذارد.
چرا بعضیها در بهار حال بدتری پیدا میکنند؛ نقش ملاتونین و سروتونین
یکی از مهمترین دلایلی که بعضیها در بهار حال بدتری پیدا میکنند، کاهش ناگهانی هورمون ملاتونین است. ملاتونین که در تاریکی ترشح میشود، نقش اصلی در تنظیم چرخه خواب و بیداری دارد. با افزایش نور روز در بهار، ترشح این هورمون کاهش یافته و بدن پیام «بیدارتر بودن» دریافت میکند. این تغییر برای برخی افراد خوشایند نیست و در هفتههای ابتدایی بهار ممکن است با بیخوابی، خواب منقطع یا احساس خستگی همراه شود.
از سوی دیگر، افزایش نور خورشید روی سطح سروتونین -هورمون خلقوخو- تأثیر مثبت میگذارد و بسیاری از افراد احساس سرزندگی و انگیزه بیشتر را تجربه میکنند. اما متخصصان هشدار میدهند که افزایش ناگهانی انرژی در برخی افراد میتواند با نوسانات خلقی، اضطراب یا بیقراری همراه شود، به ویژه در کسانی که زمینه اختلالات خلقی دارند.
کورتیزول بهاری و تغییرات اشتها؛ چطور بدن را با تغییر آب و هوا هماهنگ کنیم؟
هورمون استرس یا کورتیزول نیز در بهار دستخوش تغییر میشود. مطالعات نشان دادهاند سطح کورتیزول صبحگاهی در ماههای بهار افزایش مییابد که میتواند باعث احساس هوشیاری بیشتر شود. اما اگر خواب کافی یا تغذیه مناسب وجود نداشته باشد، همین تغییر ممکن است احساس تنش یا تحریکپذیری را بیشتر کند.
برای هماهنگ کردن بدن با تغییرات هورمونی بهار، متخصصان توصیه میکنند:
- تنظیم ساعت خواب و بیداری همراه با قرار گرفتن در نور طبیعی صبحگاهی
- فعالیت بدنی منظم، مصرف آب کافی، کاهش قند و غذاهای سنگین و مدیریت استرس
آلرژی فصلی و اثر غیرمستقیم بر خلق و خو
بهار فصل اوج آلرژیهای فصلی است و واکنشهای آلرژیک میتوانند تعادل هورمونی و عصبی بدن را تحت تأثیر قرار دهند. ترشح هیستامین، اختلال خواب ناشی از حساسیت و التهابهای مداوم میتواند بر سطح انرژی و خلقوخو اثر بگذارد. پزشکان تأکید میکنند که گاهی خستگی، تحریکپذیری یا کاهش تمرکز در بهار، بیشتر از آنکه ناشی از «تنبلی» باشد، به واکنشهای ایمنی و تغییرات شیمیایی بدن مربوط است. اگر علائمی مانند بیخوابی شدید، اضطراب طولانی، خستگی مفرط یا نوسانات خلقی ادامه پیدا کرد، بهتر است با پزشک مشورت شود.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.