ارتباط رژیم مدیترانهای با سلامت جسم در سالهای اخیر بارها اثبات شده است، اما تأثیر این الگوی غذایی بر سلامت روان و احساس رضایت از زندگی در دوران سالمندی کمتر مورد بررسی قرار گرفته بود. اکنون پژوهشی جدید نشان میدهد افرادی که پس از ۵۰ سالگی از رژیم مدیترانهای پیروی میکنند، احساس رفاه روانی بیشتری را تجربه میکنند و این ارتباط حتی در دوران همهگیری COVID-19 نیز حفظ شده است.
ارتباط تغذیه با سلامت روان؛ فراتر از افسردگی
در سالهای گذشته بیشتر مطالعات بر بررسی تأثیر یک ماده مغذی یا یک ماده غذایی خاص متمرکز بودند، اما این پژوهش که توسط محققان University College London با همکاری پژوهشگران Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) انجام شده، به جای تمرکز بر یک ماده غذایی، کل الگوی تغذیه افراد را مورد ارزیابی قرار داده است. رژیم مدیترانهای بر مصرف میوهها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، ماهی و روغن زیتون تأکید دارد و در مقابل، مصرف گوشت قرمز، محصولات لبنی و شیرینیها را محدود میکند.
شواهد علمی درباره ارتباط رژیم مدیترانهای با کاهش خطر ابتلا به افسردگی از قبل بسیار قوی بوده است، اما پژوهش جدید به جنبهای دیگر از موضوع پرداخته است: اینکه آیا رژیم غذایی میتواند علاوه بر کاهش افسردگی، احساس شادی، رضایت و کیفیت زندگی را نیز افزایش دهد. رفاه روانی مثبت تنها به معنای نداشتن افسردگی نیست و شامل احساس کنترل بر زندگی، استقلال، هدفمندی، لذت بردن از زندگی، سطح انرژی مناسب، خوشبینی نسبت به آینده و داشتن احساس معنا در زندگی میشود.
بررسی وضعیت هزاران سالمند؛ ارتباط مستقل از افسردگی
دادههای این تحقیق که در مجله علمی BMJ Open منتشر شده، از مطالعه English Longitudinal Study of Ageing (ELSA) استخراج شده است؛ یک پروژه تحقیقاتی بلندمدت که وضعیت افراد ساکن انگلستان را در طول زمان بررسی میکند. در این مطالعه، اطلاعات ۳,۲۹۶ فرد بین ۵۰ تا ۹۰ سال مورد تحلیل قرار گرفت و میزان پایبندی هر فرد به الگوی رژیم مدیترانهای (در دامنه ۰ تا ۱۴) محاسبه شد.
نتایج نشان داد که افرادی با امتیاز بالاتر در پیروی از رژیم مدیترانهای، امتیاز بالاتری در شاخص رفاه روانی کسب کردند. این ارتباط پس از بررسی عوامل مختلفی مانند درآمد، تحصیلات، فعالیت بدنی، سیگار کشیدن و وضعیت سلامت عمومی همچنان باقی ماند. حتی پس از در نظر گرفتن علائم افسردگی، ارتباط میان رژیم مدیترانهای و رفاه روانی تقریباً بدون تغییر باقی ماند که نشان میدهد این الگوی غذایی ممکن است بهطور مستقل با بهبود احساس رفاه و کیفیت ذهنی زندگی ارتباط داشته باشد.
همهگیری کرونا؛ آزمایشی طبیعی برای ارتباط رژیم غذایی و سلامت روان
شیوع COVID-19 یک فرصت طبیعی برای بررسی این ارتباط ایجاد کرد، زیرا رژیم غذایی افراد پیش از آغاز بحران اندازهگیری شده بود و نمیتوانست تحت تأثیر استرس و محدودیتهای دوران کرونا قرار گرفته باشد. با آغاز قرنطینهها، سطح رفاه روانی در میان کل گروه کاهش پیدا کرد، اما این کاهش در افرادی که سالها قبل رژیم غذایی آنها شباهت بیشتری به الگوی مدیترانهای داشت، کمتر بود. این اثر محافظتی حتی پس از بررسی افرادی که به ویروس مبتلا شده بودند و همچنین پس از در نظر گرفتن علائم افسردگی نیز همچنان مشاهده شد.
چرا رژیم مدیترانهای ممکن است مفید باشد؟
دانشمندان هنوز در حال بررسی دقیق سازوکارهای شیمیایی این ارتباط هستند، اما برخی از مهمترین عوامل احتمالی عبارتاند از فیبر غذایی، چربیهای امگا ۳ و پلیفنولهای گیاهی. همچنین کاهش مصرف گوشتهای فرآوریشده و قندهای ساده نیز ممکن است در این فرآیند نقش داشته باشد. به گفته پژوهشگران، مواد غذایی رایج در این رژیم ممکن است از طریق تنظیم پاسخهای بدن به استرس، کاهش التهاب، حمایت از سلامت روده و بهبود عملکرد مغز به سلامت ذهن کمک کنند.
رژیم مدیترانهای؛ انتخابی ساده برای سالمندی سالمتر
Andrew Steptoe، نویسنده اول مقاله، درباره اهمیت این یافتهها گفت: «اگرچه پرسشهای زیادی همچنان بدون پاسخ باقی ماندهاند، اما درباره نیاز به ترویج سبک زندگی سالم تردیدی وجود ندارد؛ سبکی که بر رژیم غذایی متعادل، سرشار از غذاهای گیاهی و کممصرف از نظر غذاهایی مانند گوشتهای فرآوریشده و شیرینیها تأکید دارد، بهویژه در میان افراد سالمند.»
پیام اصلی این مطالعه ساده و قابل اجرا است: نیازی به یک رژیم غذایی کاملاً بینقص نیست؛ کافی است افراد بهصورت پایدار انتخابهای غذایی خود را به سمت مصرف بیشتر مواد گیاهی، ماهی و چربیهای سالم هدایت کنند. برای جمعیت سالمند، همین تغییر کوچک میتواند دو مزیت همزمان داشته باشد: کمک به محافظت از بدن در برابر روندهای مرتبط با افزایش سن و ایجاد پایهای محکمتر برای سلامت ذهن و احساس رضایت از زندگی.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.