در عصر حاضر، مشاهده یک تصویر دیگر به معنای اثبات بیچونوچرای واقعیت نیست. با پیشرفت روزافزون هوش مصنوعی، مرز میان واقعیت و بازنماییهای ساختگی چنان کمرنگ شده که کاربران فضای مجازی بیش از هر زمان دیگری در معرض فریبهای بصری قرار دارند. این بحران اعتماد، نیازمند تغییر نگرش مخاطبان از «دیدن و باور کردن» به «پرسشگری و راستیآزمایی» است.
بحران اعتماد به هوش مصنوعی در فضای مجازی
انتشار تصویری از موجودی شبیه به دایناسور در مناطق کویری خراسان که بهسرعت در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد، زنگ خطری جدی برای سواد رسانهای جامعه بود. اگرچه اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی این ادعا را بهطور کامل تکذیب و ماهیت تصویر را ساخته دست هوش مصنوعی اعلام کرد، اما این ماجرا بهخوبی نشان داد که چگونه یک روایت جعلی میتواند با تکیه بر یک عکس غیرواقعی، به خبر اول فضای مجازی تبدیل شود.
دکتر محمد عنبری، متخصص برجسته هوش مصنوعی، معتقد است که امروز تصویر دیگر یک «سند» نیست، بلکه صرفاً یک «ادعا» محسوب میشود. از نظر او، فرآیند تولید و انتشار اخبار جعلی در این حوزه شامل موارد زیر است:
تولید تصاویر کاملاً ساختگی توسط مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی (Generative AI).
بهرهبرداری از تصاویر واقعی با روایتهای دروغین یا خارج از متن اصلی برای فریب مخاطب.
چگونه در عصر هوش مصنوعی تصاویر را راستیآزمایی کنیم؟
دکتر عنبری برای مقابله با این چالش، یک نقشه راه عملی برای کاربران پیشنهاد میکند. توجه به این نکات میتواند تا حد زیادی از انتشار اخبار کذب جلوگیری کند:
بررسی پیشینه تصویر با استفاده از قابلیت جستوجوی معکوس (Reverse Image Search) برای یافتن منشأ اصلی و تاریخ اولین انتشار آن.
عدم اتکای صرف به اطلاعات فنی فایل (متادیتا)؛ چرا که شبکههای اجتماعی معمولاً این دادهها را حذف میکنند و نبود آنها به معنای هوش مصنوعی بودن تصویر نیست.
در نهایت باید گفت که در عصر هوش مصنوعی، هیچ ابزار تشخیص خودکاری نمیتواند به تنهایی حکم قطعی بر اصالت یک تصویر صادر کند. تنها راهکار مؤثر، تکیه بر «سواد رسانهای» و طی کردن مسیر منطقی مشاهده، پرسشگری درباره منشأ فایل، تحلیل فنی و در نهایت راستیآزمایی ادعاهای همراه با تصویر است؛ چرا که تصویر بهتنهایی دیگر نمیتواند سندی بر وقوع یک رخداد در دنیای واقعی باشد.
مطالب مرتبط
- پارک امین الدوله نخستین پارک مدرن تهران در دوران ناصرالدین شاه بود
- چهره های تولیدشده با هوش مصنوعی قابل اعتمادتر از انسانها به نظر میرسند
- هوش مصنوعی کدام مشاغل را زودتر تهدید میکند؟ راهنمای جامع برای آینده شغلی شما
- ۵ ماده مغذی ضروری برای سالمندی؛ از کلسیم تا فیبر
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.