در یک دستاورد علمی بیسابقه، پژوهشگران دانشگاه اموری ایالات متحده موفق شدند با بهرهگیری از هوش مصنوعی، به کشف قوانین تازهای در فیزیک دست یابند. این کشف نهتنها مرزهای دانش تجربی را گسترش داده، بلکه نشان داده است که هوش مصنوعی میتواند فراتر از تحلیل دادهها، به عنوان ابزاری برای کشف اصول بنیادین طبیعت عمل کند.
هوش مصنوعی؛ از تحلیل داده تا کشف علمی
برخلاف کاربردهای رایج هوش مصنوعی در پیشبینی نتایج یا پالایش دادهها، در این پروژه از یک شبکه عصبی برای شناسایی نیروهای ناشناخته در حالت خاصی از ماده به نام «پلاسما همراه با گردوغبار» استفاده شد. این نوع پلاسما، که ترکیبی از گاز داغ و ذرات ریز گردوغبار است، رفتاری پیچیده و غیرقابل پیشبینی دارد. پژوهشگران با وارد کردن دادههای تجربی حاصل از بررسی این ماده به مدل هوش مصنوعی، موفق شدند نیروهایی را شناسایی کنند که پیشتر درک دقیقی از آنها وجود نداشت.
طراحی مدل یادگیری با دادههای محدود اما دقیق
یکی از چالشهای اصلی این پژوهش، آموزش مدل با حجم اندکی از داده بود. برخلاف بسیاری از الگوریتمهای هوش مصنوعی که نیازمند دادههای عظیم هستند، این شبکه عصبی با مجموعهای کوچک اما غنی آموزش دید. در طراحی آن، اصول اولیه فیزیکی مانند گرانش، مقاومت هوا و تعاملات بین ذرات لحاظ شده بود. این ساختار به مدل اجازه داد تا رفتارهای پیچیده را با دقتی چشمگیر تحلیل کند.
کشف تعاملات نامتقارن بین ذرات
نتایج حاصل از این مدل نشان داد که نیروهای بین ذرات در پلاسما همراه با گردوغبار، رفتاری نامتقارن دارند. برای مثال، زمانی که یک ذره در حال حرکت پیشتاز است، ذره دنبالهرو به سمت آن جذب میشود، اما در عین حال، پیشتاز از دنبالهرو فاصله میگیرد. این نوع تعامل پیشتر مطرح شده بود، اما هیچگاه بهطور دقیق مدلسازی نشده بود. اکنون با دقتی بیش از ۹۹ درصد، این رفتارها قابل توصیف هستند.
اصلاح فرضیات نادرست در فیزیک پلاسما
علاوهبر کشفیات جدید، مدل هوش مصنوعی توانست برخی باورهای رایج اما نادرست در فیزیک پلاسما را نیز اصلاح کند. برای مثال، پیشتر تصور میشد که بار الکتریکی یک ذره بهطور خطی با اندازه آن افزایش مییابد؛ اما یافتههای جدید نشان دادند که این رابطه به عوامل محیطی مانند دما و چگالی پلاسما وابسته است. همچنین فرضیه کاهش نمایی نیرو با افزایش فاصله، بدون توجه به اندازه ذرات، رد شد و مشخص شد که اندازه ذره نیز در این کاهش نقش دارد.
اجرای مدل روی رایانه رومیزی؛ قدرتی فراتر از انتظار
شگفتانگیزتر آنکه این مدل پیشرفته تنها روی یک رایانه رومیزی معمولی اجرا شده است. با وجود سادگی سختافزار، مدل توانسته چارچوبی جهانی برای تحلیل سیستمهای چندذرهای ارائه دهد؛ از حلقههای زحل و سطح ماه گرفته تا دود آتشسوزی جنگلها روی زمین.
آیندهای روشن برای علم با هوش مصنوعی
ایلیا نمِنمن، استاد دانشگاه اموری و نویسنده ارشد این مطالعه، معتقد است که این پژوهش میتواند نقطهعطفی در کاربرد هوش مصنوعی در علوم پایه باشد. او میگوید: «در دنیایی که صحبت از تأثیر هوش مصنوعی در علم بسیار است، موارد واقعی کشف علمی توسط این فناوری هنوز اندکاند. امیدوارم این پروژه الهامبخش پژوهشگران برای ورود به مسیرهای نوین علمی باشد.»
این دستاورد نشان میدهد که هوش مصنوعی نهتنها ابزاری برای تسریع تحلیلهاست، بلکه میتواند بهعنوان یک شریک علمی در کشف قوانین طبیعت ایفای نقش کند. آینده علم، بیتردید با هوش مصنوعی پیوندی عمیقتر خواهد داشت.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.