چربیهای ترانس از جمله مخربترین ترکیبات چربی در رژیم غذایی محسوب میشوند که چه در محصولات صنعتی و چه در فرآیندهای پختوپز خانگی میتوانند شکل بگیرند و سلامت قلب و عروق را با تهدید جدی مواجه سازند.
با افزایش آگاهی نسبت به ساختار تغذیه روزانه، تشخیص وجود چربیهای ترانس در غذاها به یکی از اولویتهای مهم تغذیه سالم تبدیل شده است. این چربیها میتوانند بر اثر استفادههای مکرر از روغن، حرارت بالا و رعایت نکردن اصول ایمنی در پختوپز بهطور ناخواسته تولید شوند و پیامدهایی همچون التهاب عروقی، افزایش کلسترول بد (LDL) و مقاومت به انسولین را بههمراه داشته باشند.
یکی از توصیههای مهم برای کنترل چربی ترانس در آشپزی خانگی، استفاده صرفاً یکبار از روغن مخصوص سرخکردن است؛ همچنین پرهیز از حرارت دادن بیش از حد روغن یا استفاده از ظروف مرطوب میتواند مانع از تشکیل این ترکیبات مضر شود. وجود رطوبت در مواد غذایی یا ظروف آشپزی باعث تشدید حرارت و سرعت گرفتن واکنشهای شیمیایی در روغن شده و خطر تشکیل چربی ترانس را افزایش میدهد.
دکتر منوچهر قارونی، متخصص قلب و عروق، در این خصوص هشدار داده که یکی از نشانههای غیرمستقیم وجود چربی ترانس، تغییر حالت روغن پس از پخت است. بهطور مثال، اگر روغن سرخکرده پس از سرد شدن سفت و ماسیده شود، احتمال وجود چربیهای ترانس در آن بسیار زیاد است. در مقابل، روغنهای پایدار مانند روغن زیتون حتی پس از چند بار استفاده نیز مایع و شفاف باقی میمانند.
از دیگر روشهای شناسایی چربی ترانس، بررسی دقیق لیست ترکیبات درجشده روی برچسب محصولات غذایی است. هرچند الزام قانونی برای ذکر میزان دقیق چربی ترانس وجود ندارد، اما عبارتهایی مانند «روغن گیاهی هیدروژنهشده» یا «چربی نیمههیدروژنه» میتوانند نشانهای از حضور این نوع چربی مضر باشند. روغنهای کاملاً هیدروژنه فاقد چربی ترانساند، اما نوع نیمههیدروژنه آن حاوی اسیدهای چرب ترانس بوده و مصرف مداومشان توصیه نمیشود.
از دیگر توصیههای ایمنی، اجتناب از بستن درِ قابلمه حاوی روغن در حال پخت است. بازگشت بخار به روغن داغ باعث کاهش نقطه دود، تسریع در تخریب روغن و تولید ترکیبات مضر میشود.
با رعایت این نکات ساده اما مؤثر، میتوان تا حد زیادی از تولید ناخواسته چربیهای ترانس در فضای آشپزی خانگی جلوگیری کرد. استفاده از روغنهای سالم و پایدار، خودداری از تکرار استفاده از روغن سرخکردنی، خشککردن کامل مواد غذایی پیش از پخت، و توجه به برچسب تغذیهای محصولات، اقداماتی اساسی برای حفظ سلامت خانواده در برابر مخاطرات تغذیهای روزمره بهشمار میرود.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.