در روزهای اخیر، تصویری از قابلیت جدیدی در یکی از اپلیکیشنهای تاکسی اینترنتی با عنوان «سفر در سکوت» در فضای مجازی منتشر شده که واکنشهای متعددی را در پی داشته است. طبق توضیحات ارائهشده، مسافران با پرداخت مبلغی اضافه میتوانند از راننده بخواهند در طول مسیر هیچگونه گفتوگویی با آنها نداشته باشد. این قابلیت که فعلاً بهصورت آزمایشی برای برخی کاربران فعال شده، بهنوعی پاسخی به نیاز روزافزون افراد برای حفظ آرامش در سفرهای شهری است.
با این حال، نکته جالب توجه آنجاست که اگر راننده تمایل به صحبت با مسافر داشته باشد، میتواند مبلغ پرداختی را دو برابر کرده و به مسافر بازگرداند تا سکوت شکسته شود! این موضوع با واکنشهای طنز و جدی کاربران فضای مجازی همراه شده و برخی آن را راهی برای کسب درآمد بیشتر توسط رانندگان دانستهاند.
تاکسی؛ از وسیله حملونقل تا محفل گفتوگوهای اجتماعی
گفتوگوهای داخل تاکسی، چه در خودروهای سنتی و چه در تاکسیهای اینترنتی، سالهاست که به بخشی از فرهنگ شهری تبدیل شدهاند. بسیاری از رانندگان، بهواسطه ارتباط روزانه با افراد مختلف، خود را منبعی از اخبار و تحلیلهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی میدانند. این گفتوگوها گاه به بحثهای جدی و حتی خصوصی کشیده میشوند که ممکن است برای برخی مسافران ناخوشایند باشد.
تقی آزاد ارمکی، جامعهشناس، در گفتوگویی با همشهری، ریشه این رفتار را در نبود فضاهای گفتوگوی عمومی در جامعه میداند. او معتقد است که تاکسیها بهدلیل فقدان محافل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، به محل تبادل اطلاعات و بیان دغدغههای فردی تبدیل شدهاند. حتی در مواردی که راننده با نصب نوشتهای از مسافران میخواهد وارد بحثهای سیاسی نشوند، همین نوشته خود بهانهای برای آغاز بحثهای سیاسی میشود.
نبود محافل اجتماعی؛ عامل انتقال گفتوگوها به فضای تاکسی
حسین امامیجاجرمی، دیگر جامعهشناس، نیز بر این باور است که کاهش فضاهای گفتوگوی اجتماعی مانند قهوهخانههای سنتی، کتابخانههای محلی و نشستهای حزبی، باعث شده مردم برای بیان نظرات و شنیدن اخبار، به گفتوگوهای داخل تاکسی روی بیاورند. او تأکید میکند که نبود شعبههای محلی احزاب سیاسی و تشکلهای مردمی، زمینهساز انتقال این تعاملات به فضای محدود و غیررسمی تاکسیها شده است.
از تحلیلهای سطحی تا خطرات اجتماعی
در برخی موارد، گفتوگوهای داخل تاکسی از سطح تحلیلهای ساده فراتر رفته و به بحثهای عمیقتر و حتی خطرناک تبدیل میشوند. نمونههایی از پروندههای قضایی مرتبط با این تعاملات، مانند پرونده قتل الهه حسیننژاد، نشان میدهند که گاه این فضاها میتوانند زمینهساز آسیبهای جدی اجتماعی شوند. آزادارمکی هشدار میدهد که برخی جوانان ممکن است در همین فضاها توسط افراد سودجو شناسایی و جذب شوند.
راهکار چیست؟
کارشناسان معتقدند که برای کاهش گفتوگوهای ناخواسته در تاکسیها و جلوگیری از آسیبهای احتمالی، باید به ایجاد و تقویت فضاهای گفتوگوی اجتماعی در سطح محلهها و شهرها توجه شود. ایجاد کافههای محلی، نشستهای فرهنگی، تشکلهای مردمی و رسانههای قابل اعتماد میتواند جایگزینی سالم برای این تعاملات باشد و سفرهای شهری را به تجربهای آرامتر و ایمنتر تبدیل کند.
در نهایت، فعال شدن گزینه «سفر در سکوت» شاید راهحلی موقت برای حفظ آرامش مسافران باشد، اما ریشه اصلی این مسئله در ساختار اجتماعی و فرهنگی شهرها نهفته است؛ جایی که تاکسیها به ناچار جای خالی محافل گفتوگو را پر کردهاند.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.