تصویری از نظامالدین غفاری، معروف به مهندسالممالک، از ریاضیدانان و معلمان برجسته دوران قاجار را ملاحظه میکنید که تدریس ریاضیات را به دو پادشاه این سلسله یعنی ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه بر عهده داشته است.
مهندسالممالک که بود؟
نظامالدین غفاری، معروف به مهندسالممالک، از چهرههای شاخص علمی و آموزشی دوران قاجار بود که به دلیل تخصص و تسلط خود در علوم ریاضی، به عنوان معلم ریاضی ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه انتخاب شد. این جایگاه نشاندهنده اعتماد شاهان قاجار به تواناییهای علمی او و نقش کلیدی وی در آموزش علوم دقیقه به اعضای خانواده سلطنتی است.
غفاری که در خانوادهای از خاندان غفاری (از ایلات و طوایف معروف ایران) به دنیا آمد، با تلاش و پشتکار خود به درجهای از دانش ریاضی دست یافت که او را شایسته تدریس به شاهان قاجار کرد. مهندسالممالک لقبی بود که به دلیل مهارتهای مهندسی و ریاضیاش به او اعطا شد و نشاندهنده جایگاه رفیع او در جامعه علمی آن دوران است.
نقش معلمان در دوره قاجار و اهمیت علوم ریاضی
در دوره قاجار، آموزش علوم جدید، بهویژه ریاضیات و نجوم، از اهمیت ویژهای برخوردار بود. شاهان قاجار، به ویژه ناصرالدینشاه که به علوم جدید و تکنولوژیهای غربی علاقهمند بود، به دنبال آموختن این علوم از استادان برجسته زمان خود بودند. نظامالدین غفاری به عنوان یکی از این استادان، نقش مهمی در انتقال دانش ریاضیات به بالاترین سطوح حکومتی ایفا کرد.
تدریس ریاضیات به شاهان قاجار نه تنها نشان از دانش بالای مهندسالممالک داشت، بلکه تأکیدی بر اهمیت علوم پایه در نظام حکمرانی آن دوران بود. بسیاری از اصلاحات اداری، مالی و عمرانی دوره ناصری با بهرهگیری از علوم ریاضی و مهندسی انجام شد و معلمانی چون مهندسالممالک سهم قابلتوجهی در تربیت نیروهای متخصص آن دوران داشتند.
نظامالدین غفاری در تاریخ
نظامالدین غفاری با لقب مهندسالممالک، در تاریخ ایران به عنوان یکی از معلمان سلطنتی و ریاضیدانان برجسته عصر قاجار ثبت شده است. او نه تنها به عنوان معلم دو پادشاه قاجار شناخته میشود، بلکه نامش در کنار دیگر دانشمندان و معلمان بزرگی قرار دارد که در دوره قاجار به آموزش علوم جدید در ایران همت گماشتند. تصویر بهجامانده از او، که با لباس و هیئت علمی آن دوران نشان داده شده، یادآور نقش کسانی است که با وجود محدودیتهای علمی آن عصر، در راه گسترش دانش در ایران کوشیدند.
آثار و خدمات علمی نظامالدین غفاری، هرچند که کمتر در کتب تاریخی به تفصیل ذکر شده، اما در جایگاه او به عنوان معلم شاهان قاجار و یک ریاضیدان بزرگ انعکاس یافته است. بهیاد داشتیم که در میان سیاستمداران و درباریان عصر قاجار، چهرههایی چون مهندسالممالک نیز در تاریخ علم ایران جایگاهی ماندگار دارند.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.