رزین درختان، هنگامی که در معرض هوا و نور خورشید قرار گیرد، طی میلیونها سال سخت شده و به «کهربا» تبدیل میشود. این فسیل شوندهی شفاف، نهتنها شامل ذرات رزین اولیه است، بلکه گاهی حشرات، گرده گل یا قطعات گیاهی در خود حفظ میکند و پژوهشگران را به دنیای گذشته میبرد.
فرآیند تبدیل رزین به کهربا
بر اساس مطالعههای منتشرشده در Journal of Geology (2018)، هفت مرحله اصلی در شکلگیری کهربا رخ میدهد:
- ترشح رزین چوبی از درختان، عمدتاً سرو و سوسن
- اکسیداسیون سطحی و تبخیر اجزای فرّار
- دفن تدریجی رزین در رسوبات ساحلی یا دلتایی
- فشار و گرمای زمین تا چند ده درجه سانتیگراد
- پلیمریزاسیون مولکولهای رزین و سختشدن آن
- انحلال آهسته برخی ترکیبات و تثبیت اسید سوکسینیک (شکل مشخص کهربای بالتیک)
- میلیونها سال پایداری در عمق زمین تا برداشت توسط انسان
بدون این زنجیره مراحل، رزین پشتیبان حفظ ساختار و فسیلهای درونیاش نخواهد شد.
گل نایاب فسیلشده در کهربای بالتیک
در سال ۱۸۷۲، محققان در کهربای معدن روسیه بقایای Stewartia kowalewskii، گیاهی همیشهسبز و گلدار منقرضشده را یافتند. این کشف، کهربا را بیش از یک ماده زینتی، به عنوان محفظهای طبیعی برای مطالعه تنوع زیستی دوران سوم زمینشناسی (Oligocene) معرفی کرد.
کهربا در عصر برنز: پیوند فرهنگها
در فاصله حدود ۱۷۵۰–۱۰۵۰ پیش از میلاد، کهربای بالتیک از مسیر مشهور «جاده کهربا» (Amber Road) به یونان باستان میرسید. بازرگانان یونانی، آن را نماد خورشید و قدرت الهی میدانستند و در جواهری چون گردنآویز و نقشهای مهرهای به کار میبردند.
• ارزش فرهنگی: دفن کهربا در مقبرههای نخبگان Mycenaean نشان از جایگاه اجتماعی والا داشت.
• انتقال ایدهها: شبکههای تجاری کهربا، ارتباط میان اقوام نوردیک، تراک و یونانی را تقویت کرد و موجب تبادل فناوری و ازدواجهای بینمنطقهای شد (مطالعات باستانشناسی دانشگاه وین, 2021).
کهربا امروز نیز علاوه بر زیورآلات، در صنعت عطرسازی و درمانهای سنتی (بهواسطه اسید سوکسینیک با خاصیت ضدالتهابی) کاربرد دارد. این ماده ۴۰ تا ۵۰ میلیون ساله، همچنان نقطه تلاقی علم زمینشناسی، زیستشناسی و تاریخ فرهنگی است—نمادی زنده از قدرت و ارتباط بین تمدنهای کهن.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.