صنعت نساجی که سالها به استفاده از مواد شیمیایی خطرناک مانند فرمالدهید و PFAS برای تکمیل پارچه وابسته بود، اکنون در آستانه تحولی بزرگ قرار دارد. پژوهشگران موفق شدهاند با بهرهگیری از روغن طبیعی بذر پنبه، پارچههایی تولید کنند که هم ضدآب و مقاوماند و هم فاقد ترکیبات سمی. این دستاورد نهتنها گامی مهم در جهت حفظ محیط زیست است، بلکه نویدبخش آیندهای ایمنتر و پایدارتر در تولید پوشاک محسوب میشود.
پایان استفاده از فرمالدهید و PFAS در تکمیل پارچه
در فرآیندهای سنتی تکمیل پارچه، استفاده از رزینهای شیمیایی برای ایجاد خاصیتهایی مانند ضدچروک بودن و مقاومت در برابر آب، امری رایج بود. اما این مواد، بهویژه فرمالدهید و PFAS، با خطرات زیستمحیطی و سلامتی همراه هستند. حالا محققان دانشگاه NC State به رهبری پروفسور ریچارد وندیتی، موفق شدهاند با استفاده از روغن بذر پنبه، پارچههای پنبهای را بهگونهای پوشش دهند که بدون نیاز به مواد شیمیایی، خواص مورد نظر را داشته باشند.
فناوری نوین با پیوندهای اپوکسی طبیعی
در این روش، مولکولهای روغن بذر پنبه با سلولز موجود در پارچه واکنش داده و پیوندهای اپوکسی ایجاد میکنند. این پیوندها باعث میشوند پارچه در برابر چروک شدن و نفوذ آب مقاوم شود، بدون آنکه نیاز به افزودن مواد شیمیایی خارجی باشد. نتیجه نهایی، پارچهای سبک، قابل بازیافت، ایمن و سازگار با محیط زیست است.
عملکرد ضدآب چشمگیر تا زاویه ۱۲۵ درجه
بر اساس آزمایشهای انجامشده، پارچههایی که با این روغن طبیعی پوشش داده شدهاند، زاویه تماس قطرات آب با سطح پارچه را تا ۱۲۵ درجه افزایش دادهاند. این عدد نشاندهنده نفوذپذیری بسیار پایین و خاصیت ضدآب قابل توجه این پارچههاست. در مقابل، پارچههای بدون پوشش، آب را بهطور کامل جذب میکردند.
مزایای اقتصادی و زیستمحیطی
این فناوری علاوه بر ایمنی بالا، از نظر اقتصادی نیز مقرونبهصرفه است. برخلاف رزینهای شیمیایی که نیازمند فرآیندهای پیچیده و مواد افزودنی گرانقیمت هستند، در این روش از خود محصول پنبه برای تکمیل پارچه استفاده میشود. این موضوع باعث کاهش هزینهها و افزایش پایداری تولید میشود.
چشمانداز آینده صنعت نساجی
پژوهشگران در حال بررسی قابلیتهای بیشتر این فناوری هستند؛ از جمله مقاومت در برابر پارگی، دوام در شستوشو و حفظ کیفیت در طول زمان. هدف نهایی، توسعه فرآیندهایی مبتنی بر آب است که بتوانند جایگزین کامل روشهای شیمیایی فعلی شوند و صنعت نساجی را به سمت تولیدی سبز و مسئولانه سوق دهند.
گام بلند به سوی نساجی پایدار
این دستاورد علمی نهتنها راهی برای تولید پارچههای کاربردی بدون استفاده از مواد مضر را فراهم کرده، بلکه مسیر جدیدی برای تحول بنیادین در صنعت پوشاک گشوده است. استفاده از عصاره طبیعی بذر پنبه بهعنوان پوشش پارچه، نشاندهنده حرکت بهسوی آیندهای سبز، ایمن و بومگراست. با ادامه توسعه این فناوری، میتوان امیدوار بود که روزی پارچههایی کاملاً طبیعی، بدون هیچگونه ماده شیمیایی، در بازار جهانی عرضه شوند.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.