باستانشناسان در جنوب انگلستان موفق به کشف یک ابزار ماقبل تاریخی از جنس استخوان فیل شدند که قدمت آن به حدود ۵۰۰ هزار سال میرسد و اکنون قدیمیترین نمونه از نوع خود در اروپا به شمار میرود. این چکش استخوانی، نه تنها نشاندهنده تواناییهای فنی اجداد اولیه انسان در ساخت ابزار است، بلکه تصویر جدیدی از استفاده هوشمندانه از منابع نادر محیطی در دوران باستان ارائه میدهد.
چکش استخوانی نیم میلیون ساله؛ مدرکی تازه از تکنولوژی انسانهای اولیه
این ابزار فسیلشده که در پژوهشی مشترک بین کالج دانشگاهی لندن (UCL) و موزه تاریخ طبیعی لندن بررسی شده، در مجله Science Advances منتشر شده است. پژوهشگران معتقدند این چکش استخوانی احتمالاً توسط نئاندرتالهای اولیه یا گونه «هومو هایدلبرگنسیس» ساخته و بهکار گرفته شده است. این وسیله که بهعنوان یک «چکش نرم» دستی شناخته میشود، در فرآیند تولید و تیزکردن ابزارهای سنگی کاربرد داشته است و به دلیل جنس استخوانی، امکان شکلدهی دقیقتر و کنترل بهتر بر سنگتراشی را فراهم میکرد.
در مقایسه با چکشهای سنگی، چکش استخوانی با جذب ضربههای شدید، به ابزارساز اجازه میداد تا لبههای تیز سنگها را بدون شکستن، اصلاح کند. این توانایی در تولید ابزارهای شکار، قصابی و کارهای روزمره اهمیت زیادی داشته و نشان میدهد اجداد ما از سطح پیچیدهای از مهارتهای فنی برخوردار بودهاند.
استخوان فیل بهعنوان ماده اولیه؛ انتخابی نادر و هدفمند
این قطعه فسیلشده به شکل تقریبی مثلثی و با ابعادی حدود ۱۱ سانتیمتر طول، ۶ سانتیمتر عرض و ۳ سانتیمتر ضخامت، تقریباً هماندازه کف دست انسان است. تحلیلهای میکروسکوپی نشان میدهد که لبههای آن با بریدگی و آثار ضربه بهصورت عمدی شکل داده شده و ابزار بارها استفاده شده است. جنس این ابزار از «استخوان کورتیکال» (لایه بیرونی متراکم استخوان) بوده که نشان میدهد از استخوان فیل یا ماموت ساخته شده است.
فیلها و ماموتها در جنوب انگلستان پیشتاریخ نادر بودهاند و به همین دلیل استخوانهایشان منبعی کمیاب و ارزشمند محسوب میشد. پژوهشگران بر این باورند که انسانهای اولیه بهطور آگاهانه این ماده را انتخاب کردهاند؛ زیرا استخوان فیل نسبت به استخوان سایر حیوانات سختتر و مقاومتر است و برای ساخت چکش نرم با دوام طولانی مناسبتر بود.
چکش استخوانی و بازنگری در تصویر انسانهای اولیه؛ ابزارسازی با آیندهنگری
سایمون پارفیت، نویسنده اصلی مطالعه، این کشف را نشانهای از هوش و نبوغ اجداد باستانی دانسته و گفته است که آنها درک عمیقی از مواد بومی داشته و توانایی فنی لازم برای ساخت ابزارهای سنگی ظریف را نیز دارا بودهاند. دکتر سیلویا بلو، از دیگر پژوهشگران، تأکید کرده است که استفاده از ماده کمیاب مانند استخوان فیل برای تیزکردن ابزار، نشاندهنده تفکر پیچیده و آیندهنگری تکنولوژیکی انسانهای اولیه است.
در حالی که ابزارهای استخوانی با قدمت ۱.۵ میلیون سال در آفریقا یافت شدهاند، نمونههای مشابه در اروپا بسیار نادر هستند. بیشتر ابزارهای استخوانی شناخته شده در اروپا به دورههای بسیار جدیدتر، حدود ۴۳ هزار سال پیش، تعلق دارند. از این رو، این چکش استخوانی ۵۰۰ هزار ساله بهعنوان قدیمیترین ابزار استخوانی اروپا محسوب میشود و میتواند بازنگری در فهم ما از تکامل تکنولوژی و شناخت انسانهای اولیه در قاره اروپا را به دنبال داشته باشد.
- چکش استخوانی نشان میدهد ابزارسازی انسانهای اولیه تنها محدود به سنگ نبوده و از مواد حیوانی نیز بهره میبردند.
- کشف این ابزار در اروپا، سن ابزارهای استخوانی در این قاره را چندصد هزار سال عقبتر از آنچه تصور میشد، میبرد.
لعیا آزاده
من فارغالتحصیل رشته رسانه و ارتباطات هستم و از همان دوران دانشگاه به پتانسیل فضای مجازی و رسانههای دیجیتال برای تولید محتوا علاقهمند شدم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۷ با مدیریت یک وبلاگ و شبکههای اجتماعی برای یک برند کوچک آغاز کردم. پس از کسب تجربه در زمینه تولید محتوای دیجیتال و بازاریابی، اکنون به عنوان دبیر سرویس محتوای دیجیتال در یک مجله اینترنتی شناختهشده فعالیت میکنم. تلاش من این است که با بهرهگیری از روندهای جدید، محتوایی جذاب و تعاملی برای مخاطبان تولید کنم.