آمار ناامیدکننده در احیای بناهای تاریخی
با گذشت دو دهه از آغاز فعالیت صندوق احیای بناهای تاریخی، بررسیها نشان میدهد که از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۲ تنها ۱۲۰ بنای تاریخی با مشارکت بخش خصوصی مرمت و احیا شده است؛ یعنی به طور میانگین سالانه تنها ۷ بنا. این در حالی است که کارشناسان حوزه میراث فرهنگی این آمار را نیز غیرواقعی میدانند و معتقدند تنها حدود یکسوم آن تحقق یافته است.
هدف اصلی صندوق؛ درآمدزایی یا حفاظت از میراث؟
منتقدان عملکرد صندوق بر این باورند که این نهاد بیش از آنکه به رسالت اصلی خود یعنی حفاظت و مرمت بناهای تاریخی پایبند باشد، به دنبال جذب سرمایه و درآمدزایی است. به گفته بهرهبرداران، در بسیاری از موارد هزینههای واقعی مرمت کمتر از میزان اعلامشده برآورد میشود تا سرمایهگذاران بیشتری جذب شوند؛ اقدامی که در نهایت میتواند کیفیت مرمت را تحتتأثیر قرار دهد.
جایگاه خالی میراث فرهنگی در سیاستگذاری
ایران بیش از ۱۴ هزار بنای تاریخی ثبتشده دارد، اما تنها حدود ۲ هزار بنا در اختیار مستقیم وزارت میراث فرهنگی قرار دارد و مابقی میان نهادهایی چون اوقاف، بنیاد مستضعفان، شهرداریها و بخش خصوصی تقسیم شده است. در چنین شرایطی، صندوق احیا بهعنوان تنها مرجع واگذاری بناها به بخش خصوصی، نقشی کلیدی دارد. با این حال، عملکرد محدود آن نشان میدهد که هنوز فاصله زیادی تا تحقق اهداف سند توسعه و حفاظت از میراث فرهنگی وجود دارد.
پیامدهای کمکاری در احیای بناها
بیتوجهی به مرمت و احیای اصولی بناهای تاریخی میتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد:
- تخریب تدریجی آثار ارزشمند و از دست رفتن بخشی از هویت فرهنگی کشور
- کاهش ظرفیت گردشگری تاریخی و در نتیجه از دست رفتن فرصتهای اقتصادی پایدار
- بیاعتمادی سرمایهگذاران به پروژههای میراثی به دلیل نبود شفافیت در برآورد هزینهها
ضرورت بازنگری در رویکرد صندوق
کارشناسان تأکید میکنند که صندوق احیای بناهای تاریخی باید از یک نهاد صرفاً اقتصادی به نهادی فرهنگی-توسعهای تبدیل شود. این تغییر رویکرد میتواند با شفافسازی قراردادها، ارائه مشوقهای واقعی به سرمایهگذاران و نظارت دقیق بر کیفیت مرمت، اعتماد عمومی را بازگرداند و روند احیای بناها را تسریع کند.
جمعبندی
عملکرد ۲۰ ساله صندوق احیای بناهای تاریخی نشان میدهد که این نهاد نتوانسته به اهداف اولیه خود در حفاظت و مرمت آثار ملی دست یابد. اگرچه جذب سرمایهگذار برای احیای بناها ضروری است، اما تمرکز صرف بر درآمدزایی بدون توجه به کیفیت مرمت، آینده میراث فرهنگی کشور را تهدید میکند. بازنگری در سیاستها و شفافیت در عملکرد، تنها راه نجات این گنجینههای تاریخی است.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.