نارسایی مزمن کلیه (CKD) یکی از چالشهای بزرگ سلامت عمومی است که بیش از ۱۰ درصد جمعیت جهان را درگیر کرده و سالانه میلیونها نفر را به دیالیز یا پیوند کلیه میکشاند. به رغم پیشرفتهای درمانی، نبود نشانگر زیستی قابلاطمینان برای تشخیص زودرس آسیبهای میکروسکوپی رگهای کلیه، مانع بهبود نتایج درمانی و پیشگیری از پیشرفت بیماری میشود.
میکروآرانای و نقش ریزکنترل ژنی
ریزآرانایها (microRNA) مولکولهای کوتاهی هستند که بیان ژنها را بعد از رونویسی تنظیم میکنند و در فرایندهای سلولی متعدد، از جمله رشد، تکثیر و پاسخ به تنشهای محیطی، نقش کلیدی دارند. تاکنون بیش از هزار نوع از این مولکولها در ژنوم انسان شناسایی شده که سهم آنها در سلامت و بیماری، بهتازگی در کانون توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
miR-423-5p؛ نشانگر و درمانگر میکروسازی کلیه
مطالعهای پیشگامانه در «مرکز تحقیقاتی بیمارستان دانشگاه مونترال» (CRCHUM) نشان داده است که miR-423-5p میتواند:
- از تخریب مویرگهای دور لولههای کلیوی جلوگیری کرده و عملکرد آنها را پس از آسیب ایسکمیک–رفلوبیلیتی (قطع و بازگشت جریان خون) حفظ کند
- بهعنوان نشانگر زیستی خونی قابل اندازهگیری، وضعیت میکروسازی کلیه را در موشهای آزمایشگاهی و گیرندگان پیوند کلیه بهطور قابلاعتمادی پیشبینی کند
- با تزریق جایگزین به بافت کلیه، آسیب وارده را کاهش دهد و فرصت جدیدی برای درمان دارپایه و هدفمند فراهم آورد
مطالعات حیوانی و تایید سرطانی
در مدلهای موشی با آسیب حاد کلیه، افزایش سطح miR-423-5p در خون متناسب با شدت آسیب بود. سپس در ۵۱ بیمار پیوندی در دانشگاه مونترال، تغییرات این مولکول با میزان حفظ عملکرد میکروسازی کلیه همبستگی قوی نشان داد. این سازوکار نوید میدهد که با مطالعه بالینی گستردهتر و فرایندهای تولید miR-423-5p دارویی، بتوان درمانی واقعی برای بیماران CKD یا گیرندگان پیوند ارائه کرد.
چشماندازهای کاربرد بالینی و پژوهشی
- طراحی روشهای هدفمند انتقال miR-423-5p (نانوذره، اگزووزوم) برای تقویت ایمنی رگهای کوچک
- اجرای کارآزماییهای بالینی فاز اول برای ارزیابی ایمنی و دوز مناسب در بیماران با نارسایی زودرس
- ارزیابی تأثیر miR-423-5p بر حفظ پیوند کلیه در دریافتکنندگان پیوند و کاهش نیاز به دیالیز
- گسترش مطالعه به دیگر بیماریهای میکروسوزکولار مانند نارسایی قلبی، ریوی و آسیبهای ایسکمیک مغزی
با این کشف، مسیر تازهای برای تشخیص زودهنگام و مداخله درمانی در نارسایی کلیه آشکار شده است. اگر تحقیقات بالینی بهخوبی پیش برود، در آیندهی نزدیک خواهیم توانست با یک آزمایش سادهی خونی، وضعیت میکروسازی کلیه را پایش و با درمانهای دارپایه، از تخریب پیشرونده این عضو حیاتی جلوگیری کنیم.
امید است این دستاورد نویدبخش، سلامت میلیونها بیمار کلیوی را بهبود داده و بار سنگین نارسایی مزمن کلیه را سبکتر کند.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.