تازهترین تحقیق دانشگاه براندون کانادا نشان داده است که حدود دو هزار کرم بید مومخوار قادرند در عرض ۲۴ ساعت یک کیسه پلیاتیلنی را کاملاً تجزیه کنند. با این حال، مشکل اصلی این است که این لاروهای کوچک پس از تغذیه انحصاری از پلاستیک، توده بدنی خود را بهسرعت از دست داده و در نهایت دوام نمیآورند.
محققان دریافتهاند که این کرمها با فرایندی متابولیک پلیاتیلن را به لیپید تبدیل کرده و در سلولهای چربی خود ذخیره میکنند. عملکرد آنها شبیه به انسان است؛ وقتی چربی گوشت اضافی مصرف میکنیم، بدن ما آن را برای روز مبادا در بافت چربی انبار میکند. همین مکانیسم، کلید توانایی این لاروها در «خوردن» پلاستیک محسوب میشود.
با وجود این استعداد خارقالعاده، کرمهایی که تنها از پلاستیک تغذیه میکنند، بیشتر از چند روز زنده نمیمانند. دانشمندان گزارش میدهند که کمبود سایر مواد مغذی منجر به ضعف ایمنی، کاهش وزن شدید و در نهایت مرگ این موجودات میشود.
برای غلبه بر این چالش، تیم تحقیقاتی مشغول تدوین رژیم غذایی مکمل برای کرمهاست. ایده اصلی افزودن منابع کربوهیدراتی مثل قندهای ساده است تا سلامت و طول عمر لاروها حفظ شود. در آزمایشهای اولیه، ترکیب اندکی شکر یا پودر پروتئینی همراه با پلاستیک توانسته شرایط مناسبتری برای بقای کرمها فراهم کند.
افزودن این مکملها میتواند امکان استفاده عملی از کرمهای مومخوار را در فرایند کنترل زبالههای پلاستیکی نزدیکتر کند. اگر پژوهشگران بتوانند تعادلی میان قدرت تجزیهگری و نیازهای تغذیهای کرمها برقرار کنند، میتوان در آینده نزدیک از آنها بهعنوان یک ابزار بیولوژیک برای پاکسازی محیط زیست بهره برد.
با این همه، هنوز موانع فراوانی پیش روی کاربرد صنعتی این روش قرار دارد؛ از جمله تولید پاکتهای حاجب نور برای جلوگیری از تأثیر اشعه UV بر عملکرد کرمها، تأمین مواد غذایی جانبی اقتصادی و بررسی پیامدهای زیستمحیطی رهاسازی گسترده این لاروها.
این کشف نویدبخش، میتواند افقی تازه در مدیریت بحران پلاستیک ایجاد کند؛ اما برای آنکه این کرمهای پلاستیکخوار به راهحلی پایدار تبدیل شوند، نیازمند پژوهشهای بینرشتهای در حوزه زیستشناسی، شیمی محیطزیست و مهندسی بیولوژیک هستیم.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.