سامانه شنوایی جانوران فراتر از محدوده شنوایی انسان حرکت کرده و هر گونه با سازوکار منحصربهفرد خود، امواج صوتی را به دادهای زنده بدل میکند. از پروانهای که پژواک خفاش را میشنود تا جغدی که زیر برف طعمه را ردیابی میکند، این تنوع زیستی الهامبخش دنیای فناوری نیز بوده است.
اعجاز فراصوت در پروانه مومخوار
پروانه مومخوار بزرگ (Greater Wax Moth) قادر است صداهایی تا فرکانس ۳۰۰ کیلوهرتز را تشخیص دهد؛ یعنی ۱۵ برابر بیشینه شنوایی انسان. این توانایی به پروانه امکان میدهد پژواک سوت خفاشهای شکارچی را بشنود و پیش از نزدیک شدنشان مسیر خود را تغییر دهد. در حقیقت، سازگاری حسی این پروانه نمونهای از رقابت همیشگی شکار و فرار در طبیعت است.
جغد انبار؛ شکارچی خاموش زیر برف
جغد انبار (Tyto alba) در تاریکی مطلق شب با اتکا به شنواییاش شکار میکند. پرهای صورتش به شکل قطعهای بشقابمانند، امواج صوتی را متمرکز کرده و اختلاف زمان ورود صدا به هر گوش، محل حرکت طعمه را با دقت سانتیمتری تعیین میکند. حتی خشخش موش زیر لایههای برف برای این جغد مانند فریاد آشکار است.
اکولاکشن؛ از حریم آسمان تا اعماق دریا
خُفاشها و دلفینها با انتشار پالسهای صوتی و تحلیل پژواک بازگشتی، نقشهای سهبعدی از محیط اطرافشان میسازند. این «پژواکیابی» (echolocation) نهتنها مبنای فناوری سونار و زیرآبی است بلکه نشان میدهد چگونه طبیعت پیچیدهترین سیستمهای ناوبری صوتی را طراحی کرده است.
شنوایی دوبُعدی فکسانان
فکسانان (pinnipeds) مانند فک و شیر دریایی، هم در آب و هم در خشکی شنوایی بالایی دارند. آنها هنگام شنا فضای گوش میانی را با خون پر میکنند تا امواج زیرآبی مستقیماً منتقل شوند و پس از بالا آمدن از آب، مجدداً هوا جایگزین شود تا صداهای هوا را بدون تحریف بشنوند.
جانوران و فناوری شنیداری
طبیعت با ارائه سازوکارهای فوقالعاده شنوایی، مسیر نوینی برای توسعه فناوریهای صوتی گشوده است. برخی دستاوردها عبارتاند از:
- سونارهای دریایی با دقت سنجش فواصل تا چند سانتیمتر
- دستگاههای تصویربرداری اولتراسوند پیشرفته در پزشکی
درک بهتر این سازگاریهای زیستی میتواند ضمن بهبود فناوریهای نوین، دید ما را نسبت به پیچیدگیهای حیات و ارتباط بیوقفه موجودات با محیطشان غنیتر کند.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.