پیشرفتهای شتابان در هوش مصنوعی و رباتیک، چشمانداز پزشکی را دگرگون کرده و حالا با دقت میلیمتری در تشخیص و جراحی روبهرو هستیم. سؤال اصلی اما این است که آیا این فناوریها میتوانند روزی جای جراحان انسان را بگیرند یا باید آنها را بهعنوان دستیاران قدرتمند تلقی کرد؟
تشخیص تحولی با الگوریتمهای هوشمند
سامانههای هوش مصنوعی امروز در تشخیص بیماریها گوی سبقت را از متخصصان میربایند. دیپمایند گوگل بیش از ۵۰ بیماری چشمی را با دقت نزدیک به ۹۴ درصد شناسایی میکند و در ماموگرافی، هوش مصنوعی با دقت ۸۹ درصد سرطان سینه را مییابد، در حالی که آمار رادیولوژیستهای انسانی حدود ۷۳ درصد است. واتسون آیبیام نیز پروندههای سرطان را ظرف ثانیهها تحلیل و الگوی درمانی پیشنهادی ارائه میدهد. این تواناییها نهتنها امکان تشخیص زودهنگام را فراهم میکنند، بلکه بار کاری کادر درمان را نیز تا حد قابلتوجهی کاهش میدهند.
جراحی رباتیک؛ دقت برتر و کاهش عوارض
رباتهایی مانند «داوینچی» و نسل نوظهور «STAR» اکنون در بیش از ۸ میلیون عمل جراحی مشارکت داشتهاند و ثابت کردهاند که:
- حذف لرزش دست و افزایش دقت میلیمتری، منجر به کاهش ۲۱ درصدی عوارض و ۵۰ درصدی خونریزی میشود.
- برشهای کمترتهاجمی و تصویر سهبعدی زنده، طول اقامت در بیمارستان را تا ۳۰ درصد کوتاهتر میکند.
این تجهیزات علاوه بر دقت بالاتر، توان ادامه کار بیوقفه و ضبط و تحلیل دادههای بلادرنگ را دارند و زمینهساز حرکت به سمت جراحیهای از راه دور (Tele-Surgery) و آموزش مجازی جراحان شدهاند.
چرا حضور انسان همچنان حیاتی است؟
با وجود دستاوردهای چشمگیر، هوش مصنوعی فاقد برخی ویژگیهای اساسی در پزشکی است. جراحان انسانی همچنان بر توانمندیهایی نظیر:
- شهود بالینی و خلاقیت در مواجهه با شرایط غیرمنتظره
- تصمیمگیری اخلاقی در موقعیتهای پیچیده و ارتباط انسانی با بیمار
تکیه میکنند.
الگوریتمها برای کار با دادههای محدود یا بیماریهای نادر چالش دارند و نمیتوانند جایگزین همدلی و اعتمادسازی میان پزشک و بیمار شوند.
چشمانداز تعامل انسان و ماشین
آیندهٔ اتاق عمل نه به انزوای جراحان و نه به سلطه کامل رباتها منتهی میشود، بلکه به همکاری هوشمندانه آنها. هوش مصنوعی در برنامهریزی پیشرفتهٔ جراحی، شبیهسازی سهبعدی، پایش وضعیت بیمار در حین عمل و پیشبینی عوارض نقشآفرین خواهد بود و جراحان با هدایت این ابزارها، ایمنترین و مؤثرترین پروتکلها را اجرا میکنند.
اجرای موفق این سناریو مستلزم تدوین استانداردهای قانونی و اخلاقی، حفاظت از دادههای بیماران و آموزش مداوم تیمهای پزشکی در کار با فناوریهای نوین است. در نهایت، ترکیب هوش انسانی و توان محاسباتی ماشینها، نسخهای جذاب برای آیندهی بهداشت و درمان است که ضمن ارتقای کیفیت خدمات، دقت تشخیص و ایمنی بیماران را به سطح تازهای میبرد.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.