مریخنورد پرسویرنس با کشف صخرههای خالخاری در دهانه جیزرو، بار دیگر هیجان جستوجوی زندگی در سیاره سرخ را شعلهور کرده است. لکههای سفید و رنگارنگی که شبیه آثار واکنشهای شیمیایی پیچیدهاند، ممکن است نشانه فرآیندهایی باشد که زمانی میکروبهای ابتدایی برای بقای خود از آنها بهره میبردند.
آنچه تاکنون کشف شده
در سال ۲۰۲۴، پرسویرنس در منطقه «چیاوا فالز» بقایای رسوبی قدیمی یک رودخانه را شناسایی کرد که زمانی به دریاچه جیزرو میریخت. ابزار SHERLOC این مریخنورد شواهد زیر را ثبت کرده است:
- مولکولهای کربندار و لکههای هماتیت قرمز
- ذرات فسفات و سولفید آهن
- ساختارهایی که در زمین معمولاً بهدست میکروبها شکل میگیرند
این یافتهها احتمال میدهند خاک آنجا میزبان چرخههای اکسیداسیون-احیا بوده که موجودات ریز روی زمین برای تولید انرژی از آن استفاده میکنند.
اهمیت کشفیات خالدار
چرا این صخرهها متفاوتاند؟
- ترکیب معدنی نادر: وجود ویویانیت (فسفات آهن) و گریگایت (سولفید آهن) که معمولاً با فعالیت زیستی در رسوبات زمین مرتبطاند.
- الگوی پراکندگی: نحوه توزیع این کانیها در لایههای رس نشان میدهد این لکهها صرفاً محصول واکنشهای غیرزیستی نبودهاند.
در دهههای گذشته، مأموریتهایی مانند وایکینگ و کوریاسیتی نیز به جستوجوی مولکولهای آلی پرداختهاند، اما پرسویرنس اولین کاوشگری است که در بستر دریاچه باستانی زمینشناسی میکند.
موانع تأیید حیات باستانی
علیرغم شواهد امیدوارکننده، چند نکته هنوز نامشخص است:
- آیا این ترکیبات واقعاً نشانه فعالیت میکروبی بوده یا حاصل فرآیندهای زمینشناسی طولانیمدت؟
- آزمایش دقیق ساختارهای خالدار فقط با بازگرداندن نمونهها به زمین ممکن است.
تصمیم سیاسی و مالی برای بازگرداندن صخرهها تا سال ۲۰۳۳ باید با ملاحظات ایمنی و جلوگیری از آلودهسازی زمین همراه شود.
گامهای پیشِ رو
برای روشن شدن راز لکههای خالدار مریخ:
- مأموریت بازگرداندن نمونهها (Sample Return) که سنگها را به آزمایشگاههای پیشرفته زمین منتقل میکند
- تحلیل مقایسهای با نمونههای خاک و رسوبات زمین، بهویژه از محیطهای باستانی خشکشده که میکروبها در آنها زندگی میکردهاند
با این مسیر، ممکن است سرانجام پاسخ قطعی را درباره وجود حیات باستانی در مریخ بشنویم.
نهایتاً این یافتهها نهتنها پرسش بنیادین «آیا ما تنها هستیم؟» را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه چشماندازی نو به سرنوشت سیارات زمینسان در منظومه شمسی میگشاید.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.