دیابت، یکی از شایعترین بیماریهای مزمن متابولیک در جهان، بهدلیل اختلال در تولید یا عملکرد انسولین، منجر به افزایش غیرطبیعی قند خون میشود. این بیماری نهتنها سلامت جسمی را تهدید میکند، بلکه با عوارض متعدد قلبی، کلیوی، چشمی و عصبی، کیفیت زندگی فرد را بهطور جدی تحت تأثیر قرار میدهد.
در سالهای اخیر، روند ابتلا به دیابت در ایران و بسیاری از کشورهای جهان رو به افزایش بوده است. سبک زندگی کمتحرک، تغذیه نامناسب، چاقی و حتی آلودگی هوا از جمله عوامل مؤثر در شیوع این بیماری هستند.
دیابت؛ بیماری خاموش با پیامدهای گسترده
دیابت در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما نشانههایی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، خستگی مداوم، کاهش یا افزایش وزن ناگهانی، تاری دید و کندی در بهبود زخمها از علائم هشداردهنده آن هستند.
در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، دیابت میتواند منجر به نابینایی، نارسایی کلیه، بیماریهای قلبیعروقی، زخمهای مزمن و حتی قطع عضو شود. همچنین این بیماری با سندروم متابولیک همراه است که کنترل فشار خون و چربی خون را نیز دشوار میسازد.
پرخطرترین بازه سنی ابتلا به دیابت
بر اساس گفتوگوی انجامشده با دکتر مریم پیمانی، پژوهشگر مرکز تحقیقات دیابت دانشگاه علوم پزشکی تهران، سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی بهعنوان یکی از حساسترین دورههای زندگی، بیشترین خطر ابتلا به دیابت نوع دو را دارد. این بازه سنی که دوران فعالیت حرفهای و اجتماعی افراد محسوب میشود، در صورت ابتلا به دیابت، میتواند منجر به کاهش بهرهوری، ازکارافتادگی و تحمیل هزینههای سنگین درمانی شود.
با این حال، تغییرات سبک زندگی در دهههای اخیر باعث شده است که دیابت نوع دو در کودکان و نوجوانان نیز مشاهده شود؛ پدیدهای نگرانکننده که زنگ خطر جدی برای سلامت نسل آینده به شمار میرود.
عوامل خطر و دلایل افزایش شیوع دیابت
مطالعات ملی نشان میدهند که سه عامل اصلی در افزایش شیوع دیابت در ایران عبارتاند از:
- رژیم غذایی پرکالری و مصرف بالای فستفودها
- کاهش فعالیت بدنی و سبک زندگی کمتحرک
- آلودگی هوا و عوامل محیطی
اگرچه برخی عوامل مانند وراثت و سابقه خانوادگی قابل کنترل نیستند، اما اصلاح تغذیه، افزایش تحرک و کاهش مواجهه با آلایندهها میتواند نقش مؤثری در پیشگیری از دیابت ایفا کند.
با وجود تعهد ایران به کاهش ۲۰ درصدی شیوع دیابت طبق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل، آمارها نشان میدهند که نهتنها این هدف محقق نشده، بلکه روند ابتلا همچنان صعودی است.
دیابت فقط قند خون را تحت تأثیر قرار نمیدهد
دیابت یک بیماری چندوجهی است که علاوه بر افزایش قند خون، عملکرد سایر سیستمهای بدن را نیز مختل میکند. بیماران دیابتی در معرض عوارض حاد مانند افت شدید قند خون و کوما، و عوارض مزمن مانند آسیبهای عصبی، بیماریهای قلبی، نارسایی کلیه و مشکلات بینایی قرار دارند.
در ایران، بخش قابل توجهی از موارد دیالیز و قطع عضو ناشی از دیابت گزارش شده است. بدون اقدامات مؤثر در زمینه آموزش، پیشگیری و اصلاح سبک زندگی، بار اقتصادی و اجتماعی این بیماری بهطور فزایندهای افزایش خواهد یافت.
پیشدیابت؛ مرحله هشدار قبل از بیماری
افرادی که قند خون ناشتا در آنها بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز به معیارهای تشخیص دیابت نرسیدهاند، در وضعیت پیشدیابت قرار دارند. این گروه در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع دو و عوارض مزمن آن هستند.
آموزش سبک زندگی سالم از سنین پایین، بهویژه از طریق برنامههای آموزشی در مدارس، میتواند نقش مهمی در کاهش شیوع دیابت ایفا کند. استفاده از روشهای نوین مانند بازیوارسازی (Gamification) برای آموزش تغذیه سالم و فعالیت بدنی، نهتنها کودکان بلکه خانوادهها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
دیابت در کودکان؛ ضرورت آموزش و حمایت
دیابت نوع یک در کودکان، که نیازمند تزریق روزانه انسولین است، میتواند چالشهای روانی و جسمی زیادی برای کودک و خانواده ایجاد کند. آموزش مربیان مدارس برای حمایت از کودکان دیابتی و ایجاد محیطی امن و پذیرنده، از ضرورتهای مهم در مدیریت این بیماری است.
استفاده از الگوهای موفق مانند ورزشکاران یا شخصیتهای شناختهشده مبتلا به دیابت، میتواند به کودکان انگیزه دهد و از احساس ناامیدی جلوگیری کند. همچنین والدین باید آموزشهای لازم در زمینه سلامت روان و مدیریت بیماری را دریافت کنند تا بتوانند با استرسهای ناشی از این شرایط کنار بیایند.
جمعبندی
دیابت بیماریای است که میتواند در هر سنی آغاز شود، اما سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی و همچنین دوران کودکی و نوجوانی از حساسترین بازههای زمانی برای شروع آن هستند. پیشگیری از دیابت نیازمند رویکردی جامع شامل آموزش، اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی است.
بدون اقدامات فوری و مؤثر، دیابت نهتنها سلامت فردی بلکه اقتصاد و سلامت عمومی جامعه را تهدید خواهد کرد. آگاهی، غربالگری منظم و حمایت از گروههای پرخطر، کلید کنترل این بیماری خاموش است.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.