چند گردشگر خوششانس در سواحل کالیفرنیا شاهد صحنهای نادر و حیرتانگیز شدند: یک دلفین وحشی ناگهان از آب بیرون پرید، بدن خود را به حالت قائم نگه داشت و برای چند ثانیه روی دم خود «راه رفت». این رفتار که معمولاً تنها در دلفینهای آموزشدیده در اسارت دیده میشود، در طبیعت به ندرت مشاهده میگردد و تماشای آن برای هر بینندهای تجربهای فراموشنشدنی محسوب میشود.
نمایش آکروباتیک نادر در سواحل کالیفرنیا
در این لحظات خارقالعاده، دلفین با حرکات سریع و هماهنگ دم خود، برای چند ثانیه روی سطح آب راه رفت و به شکلی خیرهکننده ایستاد. شاهدان این نمایش آکروباتیک میگویند که چنین صحنهای، حتی برای کسانی که سالها تجربه مشاهده دلفینها را دارند، بسیار غیرمنتظره و شگفتانگیز بود. این رفتار نادر که به «راه رفتن روی دم» معروف است، تنها در دلفینهای آموزشدیده در اسارت دیده میشود و مشاهده آن در طبیعت اتفاقی بسیار نادر است.
دلفینی که این رفتار شگفتانگیز را از خود به نمایش گذاشت، از گونه «دلفین صاف شمالی» بود. این گونه که نسبتاً در اقیانوس آرام شمالی رایج است، به خاطر نبود باله پشتی و وجود لکه سفید در زیر بدنش به راحتی قابل تشخیص است. با این حال، حتی برای زیستشناسان دریایی و راهنمایان باتجربه تورهای دریایی نیز تماشای این صحنه بسیار نادر و هیجانانگیز تلقی میشود.
دلفینها چگونه راه رفتن روی دم را یاد میگیرند؟
مطالعات پیشین نشان دادهاند که برخی دلفینها این رفتار را از دیگر دلفینها یاد میگیرند. معروفترین نمونه، دلفینی به نام «بیلی» در استرالیا بود که پس از مشاهده دلفینهای آموزشدیده، راه رفتن روی دم را یاد گرفت و کمکم سایر دلفینهای منطقه نیز این رفتار را از این دلفین تقلید کردند. این پدیده نشاندهنده هوش بالا و توانایی یادگیری اجتماعی در این پستانداران دریایی است.
هنوز مشخص نیست دلفینی که اخیراً در سواحل کالیفرنیا مشاهده شده، چگونه این رفتار را یاد گرفته است. چند احتمال در این زمینه مطرح است:
- این دلفین ممکن است قبلاً در اسارت زندگی میکرده و پس از رهاسازی در طبیعت، این مهارت را حفظ کرده باشد.
- احتمال دیگر این است که دلفین مذکور این رفتار را از مشاهده دلفینهای دیگر که قبلاً این حرکت را انجام میدادند، یاد گرفته باشد.
- برخی کارشناسان معتقدند ممکن است این رفتار به صورت غریزی در برخی دلفینها وجود داشته باشد و به ندرت بروز کند.
هوش و بازیگوشی دلفینها؛ شگفتیهای طبیعت
تماشای این حرکت شگفتانگیز، لحظهای فراموشنشدنی برای گردشگران حاضر در ساحل بود و بار دیگر ثابت کرد دلفینها تا چه حد بازیگوش، هوشمند و ماهر هستند. این پستانداران دریایی با تواناییهای شناختی بالا، ساختار اجتماعی پیچیده و رفتارهای نمایشی جذاب، همواره مورد توجه دانشمندان و عموم مردم بودهاند.
دلفینها از جمله باهوشترین جانوران روی زمین محسوب میشوند. آنها توانایی یادگیری سریع، حل مسئله، استفاده از ابزار، تشخیص خود در آینه و حتی یادگیری زبان اشاره ساده را دارند. رفتارهایی مانند راه رفتن روی دم، پرشهای آکروباتیک و بازی با امواج، همگی نشانههایی از هوش و روحیه بازیگوشی این جانوران دوستداشتنی است.
اهمیت حفاظت از دلفینها و زیستگاههای دریایی
مشاهده رفتارهای نادر و شگفتانگیزی مانند راه رفتن روی دم در طبیعت، اهمیت حفاظت از دلفینها و زیستگاههای دریایی را بیش از پیش آشکار میکند. متأسفانه بسیاری از گونههای دلفین به دلیل آلودگی آبها، گرفتار شدن در تورهای صیادی، کاهش منابع غذایی و برخورد با قایقها در معرض تهدید قرار دارند.
حفاظت از اقیانوسها و دریاها به عنوان زیستگاه اصلی این جانوران هوشمند، وظیفهای همگانی است. کاهش آلودگی پلاستیکی، حمایت از مناطق حفاظتشده دریایی، ترویج گردشگری مسئولانه و پرهیز از اسارت دلفینها برای سرگرمی، از جمله اقداماتی است که میتواند به بقای این موجودات شگفتانگیز کمک کند.
جمعبندی؛ لحظهای نادر از هوشمندی طبیعت
مشاهده دلفینی که روی دم خود راه میرود، یادآور این حقیقت است که طبیعت همچنان پر از شگفتیها و رازهای ناشناخته است. این رفتار نادر که در سواحل کالیفرنیا ثبت شد، نه تنها گردشگران حاضر در صحنه را شگفتزده کرد، بلکه توجه جهانیان را به هوشمندی و تواناییهای شگفتانگیز دلفینها جلب نمود.
دلفینها با بازیگوشی و مهارتهای آکروباتیک خود، همواره ما را به تحسین وام داشتهاند. تماشای چنین صحنههایی در طبیعت وحشی، ارزش حفاظت از این جانوران و زیستگاههایشان را برای نسلهای آینده دوچندان میکند.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.