خانواده پسر جوانی که ۶ سال قبل در یک درگیری مرگبار با ضربات چاقو به قتل رسید، با توجه به اینکه متهم اصلی پرونده پس از جنایت به کشورهای ترکیه و یونان گریخته و هنوز دستگیر نشده است، خواهان دریافت دیه مقتول از صندوق بیتالمال شدند. این پرونده که ابعاد پیچیدهای دارد، اکنون در شعبه ۱۳ دادگاه کیفری یک استان تهران در حال بررسی است.
جزئیات جنایت شبانه در بهارستان؛ درگیری خونین با ضربات چاقو
مهرماه سال ۱۳۹۸، گزارش یک درگیری مرگبار در شهرستان بهارستان به پلیس اعلام شد. با حضور مأموران و بررسیهای اولیه مشخص گردید که درگیری میان دو گروه رخ داده و در این میان پسر جوانی به نام وحید با ضربات متعدد چاقو به قتل رسیده است.
تحقیقات میدانی و پرسوجو از شاهدان درگیری و برادر مقتول نشان داد که پسر جوانی به نام محسن به همراه چند نفر از دوستانش به سراغ مقتول، برادر و پسرعمویش رفتهاند. آنها پس از شکستن شیشه و در، وارد آپارتمان شده و با یکدیگر درگیر شدهاند. در جریان این درگیری خونین، محسن با ضربات متعدد چاقو، وحید را به قتل رسانده و سپس متواری شده است.
اعتراف همدستان؛ عامل اصلی قتل محسن بود
با دستگیری همدستان محسن، آنها به درگیری با وحید اعتراف کردند و گفتند که عامل اصلی قتل، محسن بوده است. یکی از دوستان محسن در اظهاراتی به پلیس گفت: «شب حادثه چند نفری داخل پارک نشستیم و مشروب خوردیم. محسن از مدتها قبل با نوید، پسرعموی مقتول، اختلاف داشت و بعد از اینکه مشروب خورد و حالش بد شد، به ما گفت به خانه نوید برویم تا او را ادب کند. ما هم که سرمان داغ بود پذیرفتیم و راه افتادیم. در مسیر رفت متوجه شدیم نوید به خانه پسرعمویش وحید رفته، بنابراین ما هم راهی آنجا شدیم و بعد از شکستن شیشههای خانه، با آنها درگیر شدیم. محسن با چاقو چند ضربه به وحید زد و بعد هم فرار کرد.»
فرار قاتل به ترکیه و یونان؛ محکومیت غیابی به قصاص
پس از جنایت، مأموران به سراغ محسن رفتند اما مشخص شد او به صورت غیرقانونی به کشور ترکیه گریخته است. با تکمیل تحقیقات، برای محسن به اتهام قتل عمد به صورت غیابی کیفرخواست صادر و پرونده برای رسیدگی به شعبه ۱۳ دادگاه کیفری یک استان تهران فرستاده شد.
در جلسه دادگاه، اولیای دم درخواست قصاص کردند و قضات پس از بررسی مستندات، گزارشهای پلیس و نظریه پزشکی قانونی، متهم اصلی را به قصاص محکوم کردند. با این حال، در حالی که پلیس به دنبال ردی از متهم متواری بود، مشخص شد که او پس از ترکیه، به یونان گریخته است و همچنان در فرار به سر میبرد.
درخواست دیه از صندوق بیتالمال؛ راهکار قانونی خانواده مقتول
با توجه به اینکه ۶ سال از ماجرا میگذرد و متهم همچنان دستگیر نشده است، اولیای دم درخواست دریافت دیه از صندوق بیتالمال را مطرح کردند. این درخواست بر اساس قوانینی است که به خانواده قربانیان جرایمی که قاتل آنها شناسایی اما دستگیر نشده، اجازه میدهد تا از محل صندوق بیتالمال غرامت دریافت کنند.
قضات دادگاه پس از بررسی این درخواست، برای صدور رأی وارد شور شدند. این پرونده بار دیگر اهمیت پیگیری بینالمللی مجرمان فراری و همکاری کشورها در استرداد متهمان را آشکار میکند.
چالشهای پیگیری پروندههای قتل با متهمان فراری
پروندههایی که در آنها متهم به خارج از کشور میگریزد، همواره با چالشهای متعددی روبهرو هستند. نبود قرارداد استرداد مجرمین با برخی کشورها، فرآیندهای پیچیده حقوقی بینالمللی و هزینههای بالای پیگیری، از جمله موانعی است که دستگاه قضایی با آن مواجه است.
در این پرونده، فرار متهم ابتدا به ترکیه و سپس به یونان، کار را برای پیگیری و دستگیری او دشوارتر کرده است. با این حال، دستگاه قضایی ایران میتواند از طریق اینترپل و کانالهای دیپلماتیک، پیگیر استرداد متهم باشد.
نقش صندوق بیتالمال در جبران خسارت خانواده قربانیان
صندوق بیتالمال در نظام قضایی ایران، نقش مهمی در جبران خسارت خانواده قربانیانی دارد که به هر دلیل نمیتوانند دیه خود را از عامل جنایت دریافت کنند. این صندوق که زیر نظر قوه قضائیه اداره میشود، در مواردی مانند فرار متهم، شناسایی نشدن قاتل یا ناتوانی مالی محکوم، وارد عمل میشود.
درخواست خانواده مقتول برای دریافت دیه از این صندوق، در صورت تصویب قضات، میتواند بخشی از آلام این خانواده را پس از ۶ سال انتظار کاهش دهد.
جمعبندی؛ انتظار ۶ ساله برای اجرای عدالت
پرونده قتل وحید در بهارستان، نمونهای از پروندههای پیچیدهای است که با فرار متهم به خارج از کشور، سالها در بلاتکلیفی باقی میماند. درخواست خانواده مقتول برای دریافت دیه از بیتالمال، اگرچه نمیتواند جای خالی عزیزشان را پر کند، اما میتواند کمکی برای گذر از این بحران باشد.
امید میرود با پیگیریهای دستگاه قضایی و همکاریهای بینالمللی، هرچه زودتر متهم فراری دستگیر و به سزای عمل خود برسد تا پروندهای دیگر از جنایتهای حلنشده بسته شود.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.