پژوهشگران دانشگاه فلوریدا آتلانتیک با کشف بقایای نیمهفسیلشده سروهای باتلاقی در دهانه رود آلتاماها در ایالت جورجیا، به یافتههای شگفتآوری درباره تأثیر تغییرات اقلیمی بر طول عمر این غولهای باستانی دست یافتند. نتایج این مطالعه نشان میدهد که یک رویداد اقلیمی در حدود سال ۵۰۰ میلادی، میانگین عمر این درختان را از ۴۷۰ سال به ۱۸۶ سال کاهش داده است.
به گزارش خبرنگار ما، در دل تالابهای مرطوب جنوبشرقی ایالات متحده، درختان سرو باتلاقی با صلابت و سکوت سر به آسمان کشیدهاند. این درختان که به «زانوهای چوبی» و تنههای پایهدار خود مشهورند، هزاران سال است که سیلابها، خاک ضعیف و رطوبت مداوم را تاب آوردهاند، اما داستان بقای آنها بدون تهدید نبوده است.
کشف گنجینهای از گذشته؛ درختانی که تاریخ اقلیم را روایت میکنند
دانشمندان دانشگاه فلوریدا آتلانتیک در بررسیهای خود، بقایای نیمهفسیلشده سروهای باتلاقی را در منطقه مدیریت حیاتوحش آلتاماها کشف کردند؛ بازماندههای جنگلی که زمانی پررونق بود و در گلولای تالاب حفظ شده بود. پژوهشگران برای بررسی واکنش این درختان به تغییرات اقلیمی گذشته، از تاریخگذاری رادیوکربن و تحلیل حلقههای رشد استفاده کردند.
هر حلقه رشد، تصویری از یک سال زندگی درخت را ثبت کرده بود و آرشیوی پیوسته از شرایط محیطی را در اختیار محققان قرار داد. دادهها نتایجی شگفتآور آشکار کردند که میتواند درک ما از تأثیر تغییرات اقلیمی بر اکوسیستمهای جنگلی را متحول کند.
کمینه وندال؛ رویدادی اقلیمی که سرنوشت جنگلها را تغییر داد
پیش از سال ۵۰۰ میلادی، سروهای این منطقه معمولاً بیش از ۴۷۰ سال عمر میکردند. اما پس از آن، میانگین طول عمرشان به حدود ۱۸۶ سال سقوط کرد. همزمان، سرعت رشد درختان افزایش یافت؛ پدیدهای که گرچه در نگاه اول مثبت به نظر میرسد، اما اغلب به معنای استحکام کمتر و تنش ساختاری بیشتر است.
این بازه زمانی با رویدادی اقلیمی همراستا است که با نام «کمینه وندال» شناخته میشود؛ دورهای از سردشدن جهانی که احتمالاً بر اثر فورانهای آتشفشانی یا برخورد دنبالهدار رخ داد. این آشفتگیها جو زمین و اکوسیستمها را دگرگون کردند. با سردتر شدن سیاره، سروهای مقاوم گذشته به درختانی با عمر کوتاهتر و شکنندهتر تبدیل شدند.
کاترین جی. ناپورا، نویسنده ارشد این پژوهش، تأکید میکند: «آخرین درختان بلندعمر این نهشته در جریان رویداد اقلیمی بزرگ دیگری، یعنی عصر یخبندان کوچک، از بین رفتند. اثرات محلی تغییرات اقلیمی بزرگ میتواند بسیار ماندگار باشد، بهویژه برای جنگلهای ساحلی که در برابر باد، نفوذ آب شور و افزایش سطح دریا آسیبپذیرند.»
چه عواملی باعث کاهش طول عمر سروهای باتلاقی شد؟
با وجود کاهش ناگهانی طول عمر، پژوهشگران هیچ نشانهای از آتشسوزی، فعالیت انسانی یا قطع درختان نیافتند. عامل واحدی برای این افول وجود نداشت، اما یک نکته روشن بود: درختان هرگز به وضعیت پیشین بازنگشتند.
ناپورا در این باره میگوید: «این تغییر یک اختلال کوتاه نبود. حتی قرنها بعد، درختان هرگز طول عمر سابق را بازیابی نکردند، بلکه روند کاهش ادامه یافت.»
دانشمندان چند عامل احتمالی را برای این پدیده مطرح میکنند:
- بیثباتی بیشتر شرایط ساحلی و طوفانهای مکرر
- افزایش شوری آب و الگوهای سیلاب نامنظم
- افزایش آفات در دورههای خشکسالی
مجموع این فشارها محیطی ایجاد کرد که در آن، طول عمر بالا دیگر ممکن نبود.
سروهای باتلاقی؛ آرشیوهای طبیعی تاریخ اقلیم زمین
پژوهشگران ۹۵ درخت نیمهفسیل سرو باتلاقی را از منطقه مدیریت حیاتوحش آلتاماها بررسی کردند که طی عملیات نگهداری زمین کشف شده بودند. شرایط حفاظتی عالی این درختان، امکان مطالعه دقیق رشد گذشته را بدون اختلالات حفاظتی مدرن فراهم کرد.
در بخشهایی از جنوبشرق آمریکا، سروهای زندهای با سن ۸۰۰ تا ۲۶۰۰ سال هنوز پابرجا هستند؛ بازماندگان نادری از جنگلهای کهنسال باتلاقی. این غولهای باستانی نهتنها الهامبخشاند، بلکه بهعنوان آرشیوهای طبیعی عمل میکنند و نشان میدهند درختان چگونه رویدادهای اقلیمی گذشته را پشت سر گذاشتهاند.
داستان زمین که در چوب درختان نوشته شده است
کمینه وندال یک یخبندان جهانی کامل نبود، اما اثرش در نقاط مختلف جهان احساس شد. سروهای باتلاقی نشان میدهند تغییرات بزرگ چگونه در اکوسیستمها موج میسازند و قرنها باقی میمانند. حلقههای سرو باتلاقی مانند یادداشتهای سالانه طبیعتاند که نشان میدهند حتی تغییرات آهسته چگونه مسیر حیات را شکل میدهند.
این درختان در سکوت خود، هم هشدار میدهند و هم آموزش میدهند که جهان بهشدت بههمپیوسته است و تاریخ زمین نه فقط در متون، که در چشماندازها، چوب و موجودات زنده ثبت شده است. گذشته در تنه این درختان زنده است و یادآوری میکند تغییرات محیطی، چه طبیعی و چه انسانی، در زمان طنینانداز میشوند.
در عصر عدمقطعیت اقلیمی، این درختان فقط بازمانده نیستند؛ آنها داستانگویان زمیناند و ما تازه در حال یادگیری شنیدن هستیم. این پژوهش بهطور کامل در نشریه علمی Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است.
**بیوگرافی لعیا آزاده**
**لعیا آزاده**
سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی
لعیا آزاده منتقد هنری، کیوریتور و پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی با بیش از چهارده سال تجربه تخصصی در نقد هنری، مدیریت پروژههای نمایشگاهی و پژوهش در تاریخ هنر معاصر ایران است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل جریانهای نوین هنرهای تجسمی، زیباییشناسی معاصر و پیوند هنر با مفاهیم فلسفی و اجتماعی است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه هنر است. همچنین دورههای تخصصی کیوریتوری و مدیریت موزه را در آکادمی هنرهای معاصر اروپا گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد هنری و زیباییشناسی شرکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
آزاده فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد به عنوان منتقد هنری در نشریات تخصصی هنری آغاز کرد. با توسعه فعالیتهایش در حوزه کیوریتوری، وی گردانندگی چندین نمایشگاه معتبر گروهی و انفرادی در گالریها و موزههای داخلی را بر عهده داشته و به عنوان مشاور هنری با چندین مؤسسه فرهنگی همکاری مستمر دارد.
وی از ابتدای سال ۱۴۰۰ به تیم تحریریه مجله اینترنتی ساتیا پیوسته و به عنوان سردبیر بخش هنرهای تجسمی و زیباییشناسی در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای عمیق و نقدهای تحلیلی وی درباره آثار هنرمندان معاصر ایرانی و جریانهای جهانی هنر، مورد توجه جامعه هنری و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی آزاده در نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر، کیوریتوری نمایشگاههای مفهومی و پژوهش در زمینه زیباییشناسی فلسفی است. وی همچنین در زمینه مشاوره مجموعهداری، تحلیل بازار هنر و مطالعه تأثیر تحولات اجتماعی بر تولیدات هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی آزاده مبتنی بر تلفیق دانش تاریخ هنر، مفاهیم زیباییشناسی فلسفی و درک بستر اجتماعی تولید اثر هنری است. وی در نقدهای خود همواره بر درک فرآیند خلاقه هنرمند، تحلیل ساختار فرمال اثر و بررسی لایههای معنایی آن تأکید دارد و از رویکردهای تکبعدی و قضاوتهای شتابزده پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن کیوریتورهای مستقل است و در کمیتههای انتخاب چندین دوسالانه و جشنواره هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.